ปธาน คือความเพียร ๔ อย่าง
๑. สังวรปธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในสันดาน.
๒. ปหานปธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว.
๓. ภาวนาปธาน เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน.
๔. อนุรักขนาปธาน เพียรรักษากุศลที่เกิดแล้วไม่ให้เสื่อม.
ความเพียร ๔ อย่างนี้ เป็นความเพียรชอบ ควรประกอบให้มีในตน ฯ
อะไร ชื่อว่าปธาน แปลว่าอะไร ?
ความพากเพียร ชื่อว่า ปธาน
แปลว่า ความเพียรที่เป็นหลัก
หมายความว่า ความพยายามในกิจที่ชอบธรรม (สัมมัปปธาน)
ปธาน มีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่าอะไร และแปลว่าอะไร ?
มีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า สัมมัปปธาน
แปลว่า ความเพียรที่เป็นหลัก อันถูกต้อง
มีเท่าไร อะไรบ้าง ?
มี ๔ อย่าง คือ
๑. สังวรปธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในสันดาน
๒. ปหานปธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว
๓. ภาวนาปธาน เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน
๔. อนุรักขนาปธาน เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เสื่อม ฯ
ปธาน ๔ อย่าง ต่างเป็นกำลังสนับสนุนกันอย่างไร ?
สนับสนุนกัน ดังนี้
อกุศล บาปที่ยังไม่เกิด ก็เพียรระวังไม่ให้เกิดขึ้น ที่ เกิดขึ้นแล้วก็เพียรพยายามละเสียและเพียรทำให้กุศลเกิดขึ้น กุศลที่เกิดขึ้นแล้วถ้าไม่คอยรักษาก็อาจเสื่อมได้ ต้องเพียรพยายามรักษาไว้ไม่ให้เสื่อมหายไป
เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นในสันดาน คืออะไร ?
คือ เพียรพยายามปิดกั้นบาป ปิดกั้นอกุศล ปิดกั้นความชั่วที่ยังไม่เกิด ไม่ให้เกิดขึ้นในจิตใจ ได้แก่ การปิดประตูบาป ปิดประตูความชั่วไว้ ไม่ให้เกิดขึ้นในจิตใจ มีสติระวังอินทรีย์ ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
อะไร ชื่อว่าสังวรปธาน ?
การตั้งใจสำรวมอินทรีย์ ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ไม่ให้ความยินดี
ยินร้ายเกิดขึ้นเมื่อตาเห็นรูป หูฟังเสียง เป็นต้น ชื่อว่าสังวรปธาน
เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว คืออะไร ?
คือ ความตั้งใจละบาปอกุศล ที่เกิดขึ้นแล้วในสันดานให้หมดสิ้นไปคือ เพียรพยายามเลิกละ หรือ กำจัดบาป กำจัดอกุศล กำจัดความชั่วที่เกิดขึ้นแล้วให้หมดสิ้นไปจากจิตใจ
อะไรชื่อว่า ปหานปธาน ?
การตั้งใจละบาปอกุศลที่เกิดขึ้นแล้วในสันดานให้หมดสิ้นไป เช่น ละความโลภ ที่มีอยู่ภายในสันดาน ชื่อว่า ปหานปธาน
อะไรชื่อว่าภาวนาปธาน ?
การตั้งใจสร้างคุณความดีคือ ทานมัย สีลมัย ภาวนามัย เป็นต้นที่ยังไม่มี ให้มีขึ้น ที่มีอยู่แล้ว ให้เจริญยิ่งขึ้น ชื่อว่า ภาวนาปธาน
เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน หมายความว่าอย่างไร ?
หมายความว่า กุศลที่ยังไม่เคยทำ คือ ความดีงามอย่างใด ๆ ที่ยังไม่เคยทำ เพียรพยายามสร้าง พยายามปลูกฝังคุณธรรม ทำให้เกิด ให้มีขึ้น เรียกว่า เพียรให้กุศลเกิดขึ้นในสันดาน
อะไรชื่อว่า อนุรักขปธาน ?
การ ตั้งใจรักษาความดี หรือรักษาบุญกุศลที่มีอยู่แล้วไม่ให้เสื่อม คือ ไม่ละทิ้งความดี และไม่ให้ความชั่วเข้ามาแทนที่ ชื่อว่า อนุรักขนาปธาน
เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เสื่อม หมายความว่าอย่างไร ?
หมายความว่า กุศลที่ทำไว้แล้ว คือ ความดีงามอย่างใด ๆ ที่ได้ทำไว้แล้ว เพียรพยายามรักษากุศลที่ทำไว้แล้วให้มั่นคง ไม่ให้เสื่อม
ปธาน โดยกิจมีเท่าไร อะไรบ้าง ?
โดยกิจมี ๒ คือ
๑. ปหานกิจ กิจ คือ การละบาปที่เกิดขึ้น
๒. ภาวนากิจ กิจ คือ การบำเพ็ญกุศล คุณความดี ให้เกิดให้มี
แหล่งข้อมูล : http://www.oknation.net/blog/Duplex/2009/04/01/entry-7
|
