ทศพิธราชธรรม คือ คุณธรรมของพระราชา หรือ พระมหากษัตริย์ และผู้ปกครองบ้านเมือง ซึ่งควรมีคุณสมบัติ และข้อปฏิบัติ เพื่อให้บุคคลในบ้านเมือง อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขได้
ทศพิธราชธรรม หรือ ราชธรรม 10 ประการนี้ ทางพระพุทธศาสนาถือว่า เป็นหัวใจในการปกครอง องค์พระมหากษัตริย์ หรือผู้ปกครองบ้านเมือง ได้ทรงเคารพและยึดเป็นแนวทาง ในการบริหารประเทศตลอดมา
บุคคลใดก็ตาม หากประพฤติปฏิบัติ ตามหลักธรรม 10 ประการนี้ ย่อมได้รับการยกย่องเทิดทูนว่า เป็นผู้ปกครองโดยธรรม และจะเป็นที่เคารพสักการะของประชาชน และประชาชนจะถวายความจงรักภักดี เป็นอย่างยิ่ง และส่งผลให้สังคมนั้น สงบสุขในที่สุด
ผู้ปกครองบ้านเมือง จะต้องมีหลักปฏิบัติ โดยประกอบด้วยธรรม ดังต่อไปนี้
1.) ทาน
การให้และแบ่งปันให้มวลประชา คือ บำเพ็ญตนเป็นผู้ให้ โดยมุ่งปกครองหรือทำงานเพื่อให้กับมวลประชา เอาใจใส่ จัดสรรสวัสดิการ การให้การสงเคราะห์ อนุเคราะห์ ให้ประชาราษฎร์ได้รับประโยชน์สุข ความสะดวกปลอดภัย ตลอดจนให้ความช่วยเหลือ แก่ผู้เดือดร้อนประสบทุกข์ และให้การสนับสนุนแก่คนทำความดี
2.) ศีล
ประพฤติดีงาม สำรวมกาย วาจา ใจ ประกอบการอย่างสุจริต ประพฤติตนให้เป็นแบบอย่าง และเป็นที่เคารพนับถือ ของประชาราษฎร์
3.) บริจาค
บำเพ็ญกิจด้วยเสียสละ คือ สามารถเสียสละความสุขสำราญ เป็นต้น ตลอดจนเสียสละชีวิตของตนได้ เพื่อประโยชน์สุขของประชาชน และความสงบเรียนร้อยของบ้านเมือง
4.) อาชวะ
ปฏิบัติภาระโดยซื่อตรง คือ ซื่อตรง ไร้มารยา ปฏิบัติภารกิจโดยสุจริต มีความจริงใจ ไม่หลอกลวงประชาชน
5.) มัททวะ
มีความอ่อนโยน สามารถเข้าถึงชาวบ้าน คือ มีอัธยาศัย ไม่เย่อหยิ่งหยาบคายกระด้างถือตัว มีความงามสง่า ซึ่งเกิดจากกิริยาสุภาพนุ่มนวล ละมุนละไม ควรได้ความจงรักภักดี หรือเคารพนับถือ
6.) ตบะ
พ้นจากการมัวเมา โดยการเผากิเลส คือ ตัดกิเลสตัญหา มิให้เข้ามาครอบงำจิตใจ ระงับยับยั้งข่มใจได้ ไม่หลงไหลหมกมุ่น ในความสุขสำราญ และมั่นแต่จะบำเพ็ยเพียร ทำกิจในหน้าที่ให้บริบูรณ์
7.) อักโกธะ
ไม่โกรธ คือ ไม่เกรี้ยวกราด ไม่วินิจฉัยความ และกระทำการใด ๆ ด้วยอำนาจความโกรธ มีเมตตาธรรมประจำใจไว้ ระงับความเคืองขุ่น วินิจฉัยความ และกระทำการใด ๆ ด้วยจิตอันสุขุมราบเรียบตามธรรม
8.) อวิหิงสา
ไม่เบียดเบียน คือ ไม่หลงอำนาจ ไม่บีบคั้นกดขี่ มีความกรุณา ไม่หาเหตุเบียดเบียน ลงโทษอาญา แก่ประชาราษฎร์ผู้ใด ด้วยอาศัยความอาฆาตเกลียดชัง
9.) ขันติ
ความอดทน คือ อดทนต่องานที่ตรากตรำ อดทนต่อความเหนื่อยยาก อดทนต่อการบำเพ็ญกรณียกิจ หรือหน้าที่การงานโดยชอบธรรม
10.) อวิโรธนะ
ความไม่คลาดธรรม คือ การประพฤติอยู่ในธรรม อันถือประโยชน์สุขความดีงามของรัฐ และราษฎรเป็นที่ตั้ง สิ่งใดที่ประชาราษฎร์ ปรารถนาโดยชอบธรรม ก็ไม่ขัดขืน การใดที่จะเป็นไปโดยชอบธรรม เพื่อประโยชน์สุขของประชาราษฎร์ ก็ไม่ขัดขวาง วางตัวเป็นหลัก หนักแน่นในธรรม คงที่ ไม่มีความเอนเอียงหวั่นไหว เพราะถ้อยคำดีร้าย ลาภสักการะหรืออารมณ์ ที่ปรารถนา และไม่ปรารถนาใด ๆ มีความเที่ยงธรรม และมีนิติธรรม คือ มีระเบียบแบบแผน มีหลักในการปกครอง ตลอดจนประพฤติตน อยู่ในขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม
|
