การจัดโต๊ะหมู่บูชา เป็นวัฒนธรรมประจำชาติไทยมานาน แต่ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่า มีมาตั้งแต่สมัยใด ปัจจุบันในพิธีเกี่ยวกับพระสงฆ์ในพระราชพิธี รัฐพิธี หรือราษฎร์พิธี เป็นงานมงคล หรืองานอวมงคลก็ตาม นิยมตั้งโต๊ะหมู่ทั้งสิ้น โดยมีจุดประสงค์ เพื่อประดิษฐานพระพุทธรูป พร้อมเครื่องบูชาตามคตินิยมของชาวพุทธ
เท่าที่ปรากฏในสมัยพุทธกาล พุทธบริษัทมีความประสงค์ จะบำเพ็ญกุศลอย่างใดอย่างหนึ่ง นิยมนิมนต์พระภิกษุสงฆ์ มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข มาในงานกุศลนั้นๆ เพื่อต้องการให้พระรัตนตรัย คือ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ พร้อมบริบูรณ์
ดังนั้น ศาสนพิธีต่างๆ ทางพระพุทธศาสนา จึงนิยมอัญเชิญพระพุทธรูป เป็นนิมิตแทนพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาประดิษฐานไว้ในพิธีด้วย เพื่อให้พระรัตนตรัยครบบริบูรณ์ดังกล่าวแล้ว
แต่การอัญเชิญพระพุทธรูปมาประดิษฐานนั้น ควรทำสถานที่ประดิษฐานให้เหมาะสม ในขั้นแรกสันนิษฐานว่า อาจใช้โต๊ะธรรมดาเป็นที่ประดิษฐาน ต่อมาได้เปลี่ยนเป็นโต๊ะหมู่บูชาขึ้น ดังปรากฏในปัจจุบันนี้ และมีหลายรูปแบบ
ในปัจจุบัน การตั้งโต๊ะหมู่บูชา นอกจากจะเป็นวัฒนธรรมประเพณีที่สำคัญ และได้กลายเป็นมรดกของชาติส่วนหนึ่งแล้ว ยังถือเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทยอีก
ปัจจุบัน การตั้งโต๊ะหมู่บูชา นิยมตั้งใน 2 กรณี คือ
1.) ในพิธีทางพระพุทธศาสนา เช่น การทำบุญ การฟังเทศน์ เป็นต้น
2.) ในพิธีถวายพระพร หรือตั้งรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมราชินีนาถ
ส่วนเครื่องบูชา ที่ใช้ในการตั้งโต๊ะหมู่บูชา ก็คือ พานพุ่ม หรือพานดอกไม้ แจกันดอกไม้ กระถางธูป เชิงเทียน โดยมีปริมาณที่มากน้อยแตกต่างกันไป ตามจำนวนของโต๊ะที่ใช้
สำหรับโต๊ะหมู่ ก็มีจำนวนโต๊ะต่อหมู่ ที่แตกต่างกันคือ หมู่ 4 หมู่ 5 หมู่ 6 หมู่ 7 หมู่ 9 โดยปัจจุบันนิยมใช้เฉพาะหมู่ 5 หมู่ 7 หมู่ 9 โดยหมู่ 5 นิยมใช้ ในพิธีที่มีพื้นที่จำกัด ส่วนหมู่ 7 และหมู่ 9 มักจะใช้ในพิธีที่สำคัญ และมีพื้นที่กว้างพอสมควร
การจัดเครื่องบูชาบนโต๊ะหมู่ ถือว่าเป็นสิ่งที่ความสำคัญ ผู้จัดจึงมักทำด้วยความประณีตบรรจง เพื่อเป็นการแสดงออก ถึงความเคารพต่อพระรัตนตรัย และเพื่อแสดงถึงศิลปะในการจัดเครื่องบูชา
นอกจากนี้ หลักเกณฑ์และวิธีจัด ก็ถือว่ามีความสำคัญเป็นอย่างมาก ผู้จัดโต๊ะหมู่บูชา ควรทราบหลักเกณฑ์ และวิธีจัดโต๊ะหมู่บูชาแบบต่างๆ ไว้ เพื่อจะได้จัดให้ถูกต้อง โดยมีหลักเกณฑ์การจัด คือ การตั้งเครื่องบูชาทุกชนิด จะต้องไม่สูงกว่าพระพุทธรูป ที่ประดิษฐานที่โต๊ะหมู่บูชา ส่วนปริมาณอาจแตกต่างกันไป ตามประเภทของโต๊ะหมู่
ข้อควรระวังในการจัดโต๊ะหมู่บูชา คือ
1.) หากไม่มีโต๊ะหมู่ จะใช้ตั่งหรือโต๊ะอื่นๆ ที่พอเหมาะ ลักษณะไม่สูงไม่ต่ำและไม่ใหญ่เกินไปที่สะอาด แทนก็ได้
2.) ถ้าชุบน้ำมันยางที่ไส้เทียน และที่ปลายธูปสักเล็กน้อย ก่อนจุดไฟ จะช่วยให้จุดง่ายขึ้น
3.) การตั้งเครื่องบูชานั้น ควรจัดให้เรียบร้อยงามตา อย่าให้มีสิ่งใดบังพระพุทธรูป ไม่ควรเอาเครื่องบูชา ตั้งเสมอพระพุทธรูป
4.) การตั้งโต๊ะหมู่ ควรตั้งเบื้องขวา ของพระภิกษุสงฆ์เสมอ โดยเรียงเป็นแถวแนวเดียวกัน ถ้าหากพื้นที่มีจำกัด ก็ให้พระพุทธรูป ผินพระพักตร์มาทางพระสงฆ์ โดยไม่ตรงแถวเดียวกันก็ได้
|
