พระพุทธรูปปางห้ามมาร ป็นพระพุทธรูป อยู่ในอิริยาบถประทับนั่งขัดสมาธิราบ พระหัตถ์ซ้ายวางหงายอยู่บนตัก พระหัตถ์ขวายกขึ้นป้องเสมออก แสดงอาการห้าม

สำหรับประวัติความเป็นมานั้น ความว่า หลังจากที่พระพุทธเจ้า ทรงพิจารณาธรรมในเรือนแก้ว พระองค์จึงเสด็จไปประทับใต้ต้นไทร ธิดาทั้ง 3 ของพญามาร คือ นางราคา นางตัณหา นางอรดี ได้อาสาผู้เป็นบิดา ไปทำลายตบะเดชะของพระพุทธองค์ ด้วยการเนรมิตร่างเป็นสตรี ที่สวยงามในวัยต่าง ๆ ตลอดจนแสดงอิตถียา โดยการฟ้อนรำขับร้อง

แต่พระพุทธองค์ ไม่ทรงเอาพระทัยใส่ กลับขับไล่ธิดาทั้ง 3 ของพญามารให้หลีกไป

• พระพุทธเจ้าเสวยวิมุตติสุขและขับไล่ธิดามารทั้ง 3