พระพุทธรูปปางห้ามพยาธิ เป็นพระพระพุทธรูปอยู่ในอิริยาบถยืน ยกพระหัตถ์ทั้งสองยกขึ้นเสมออก ตั้งฝ่าพระหัตถ์ยื่นออกไปข้างหน้า เป็นกิริยาห้าม ลักษณะเดียวกับพระพุทธรูปปางห้ามสมุทร และพระพุทธรูปปางห้ามญาติ

สำหรับประวัติความเป็นมานั้น ความว่า เมื่อครั้งเกิดโรคระบาดครั้งใหญ่ ขึ้นในเมืองไพศาลี มีประชาชนล้มตายเป็นจำนวนมาก กษัตริย์ลิจฉวี เจ้าผู้ครองเมืองจึงได้กราบบังคม ทูลอาราธนาพระพุทธเจ้า ให้เสด็จมาโปรดชาวเมือง

พระพุทธองค์จึงทรงรับสั่ง ให้พระอานนท์เจริญรัตนสูตร หรือรัตนปริตร และประพรมน้ำพระพุทธมนต์รอบพระนคร ทำให้ภัยต่าง เช่นโรคร้ายหายสิ้นไปจากพระนคร ด้วยพระพุทธานุภาพ

ด้านความเชื่อและคตินิยม พระพุทธรูปปางห้ามพยาธิ เป็นพระพุทธรูปประจำวันเกิดของคนที่เกิดวันจันทร์ เช่นเดียวกับพระพุทธรูปปางห้ามสมุทร และพระพุทธรูปปางห้ามญาติ

• พระพุทธรูปปางห้ามสมุทร
• พระพุทธรูปปางห้ามญาติ
• พระพุทธเจ้าทรงปรารภชราธรรม
• พระสถูปเจดีย์สถาน
• พระพุทธเจ้าทรงทำนิมิตโอภาส
• ลำดับพรรษายุกาลของพระพุทธเจ้า
• มูลเหตุยมกปาฏิหาริย์
• พระนางมหาปชาบดีโคตมีออกบวช
• พระพุทธบิดาเสด็จพระนิพพาน
• พระพุทธรูป”หลวงพ่อแก่” วัดดุลยาราม อ.เมือง จ.สตูล