พระพุทธรูปปางประดิษฐานรอยพระพุทธบาท เป็นพระพุทธรูปอยู่ในอิริยาบถยืน พระหัตถ์ทั้ง 2 วางอยู่ที่ตัก บางแบบประสานพระหัตถ์วางที่ตัก พระบาทซ้ายทรงเหยียบหลังพระบาทขวา เป็นกิริยากดพระบาท
สำหรับประวัติความเป็นมานั้น ความว่า พระพุทธรูปปางประดิษฐานรอยพระพุทธบาทนั้น เกี่ยวข้องกับพระพุทธประวัติ 3 เหตุการณ์ ดังนี้ คือ :-
ครั้งที่ 1 เมื่อพระพุทธเจ้า เสด็จไปเขาสัจพันธ์ ทรงหยุดบุษบกอยู่บนอากาศ เพื่อทรมานสัจพันธ์ฤๅษี ให้ละมิจฉาทิฐิ จนได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ แล้วขึ้นบุษบกตามเสด็จ ไปยังสถานที่ที่ทรงรับนิมนต์ไว้ เมื่อพระพุทธองค์ทรงทำภัตกิจเสร็จ พญานาคราช ทูลขอให้ประดิษฐานรอยพระพุทธบาท ไว้ริมฝั่งนัมทามหานที
ครั้งที่ 2 เมื่อเสด็จกลับถึงเขาสัจพันธ์ ได้ตรัสสั่งพระสัจพันธ์ให้พักอยู่ที่เขาแห่งนี้ เพื่อปลดเปลื้อง ผู้ที่พระสัจพันธ์เคยสอนผิด ๆ ไว้ ให้พ้นจากมิจฉาทิฐิ พระพุทธองค์ ได้ประดิษฐานรอยพระพุทธบาท ไว้ที่หลังหิน ตามที่พระสัจพันธ์ทูลขอไว้
ครั้งที่ 3 ในเมืองโกสัมพี มีพราหมณ์ชื่อว่า มาคันทิยะ มีธิดาสาวสวยชื่อ มาคันทิยา มาคันทิยะได้เห็นพระพุทธองค์ ซึ่งงามพร้อมด้วยมหาบุรุษลักษณะทุกประการ จึงนำลูกสาวมาถวาย พระพุทธองค์ ได้ทรงประดิษฐานรอยพระพุทธบาทเบื้องขวา ให้ปรากฏยังพื้นดิน แล้วเสด็จจากไป ประทับอยู่ในบริเวณนั้น พราหมณีภรรยามาคันทิยพราหมณ์ เห็นรอยพระพุทธบาทแล้วทราบทันทีว่า รอยเท้าเช่นนี้เป็นรอยเท้าของคนสละกามได้แล้ว ต่อมาทรงแสดงธรรมโปรดพราหมณ์ทั้ง 2 จนได้เป็นพระอนาคามี
ด้านความเชื่อและคตินิยมนั้น พระพุทธรูปปางประดิษฐานรอยพระพุทธบาท เป็นพระพุทธรูปประจำเดือน 10
|
